Thiết kế nhà gỗ Bắc Bộ

Việc xây dựng nhà gỗ không chỉ thể hiện giá trị văn hóa, nghệ thuật, công năng sử dụng mà những người thiết kế, thi công luôn quan tâm đến bản sản văn hóa vùng miền trước khi bắt tay dựng nhà. Mỗi một vùng miền có những đặc trưng riêng, điều này chi phối không nhỏ đến việc thiết kế, xây dựng của các kiến trúc sư.

Nhà gỗ ở Bắc Bộ vùng Tây Bắc

  • Khuôn viên nhà gỗ.

Nhà của người nông dân Việt từ Bắc chí Nam đều là nhà trệt (đất) và có những nét chung: Một ngôi nhà thường có từ 3 đến 5 gian và thêm 1 đến 2 trái ví dụ như nhà gỗ 3 gian hai trái, hay nhà gỗ 5 gian hai trái… Gian giữa để thờ cúng gia tiên. Một ngôi nhà ngang là nơi làm nghề phụ, phụ nữ ở, cối xay thóc, nơi tích chữ lương thực, bếp và nơi ăn cơm… Công trình phụ trợ gồm chuồng nuôi gia súc, nơi để dụng cụ sản xuất, có khi cả nhà vệ sinh…

nhà gỗ dân gian việt nam
nhà gỗ dân gian việt nam

Nhà gỗ Bắc bộ có hướng chính là hướng Nam, nhà phụ hướng Tây (bếp, kho…) hay đông (Nơi ở cho phụ nữ…). Trước mặt nhà chính có sân. Bố cục của nhà chính và nhà phụ thường kết hợp với các yếu tố như sân, vườn, ao, trồng cây lấy gỗ làm nhà, làm thuốc… tạo thành kiểu cách thống nhất trong qui định của làng xã và tập tục cộng đồng cũng như lề lối kiến trúc nhà cổ truyền Bắc bộ.

·         Phần ngôi nhà gỗ truyền thống Bắc bộ

Cấu trúc ngôi nhà truyền thống nông thôn vùng đồng bằng Bắc bộ thuộc loại hình kiến trúc thông thoáng. Điều này thể hiện ở các bố cục sau:

Mặt bằng nhà gỗ Bắc bộ để chống nóng về mùa hè, chống lạnh về mùa Đông, mắt chính của nhà quay về hướng Nam, đến Đông Nam; trồng cây lá rộng, lá to (như cây Mít, cây chuối, cây xoan…) ở mặt phía Bắc để ngăn gió lạnh vào mùa đông và cản bức xạ vào mùa hè, cây lây gỗ làm nhà như cây mít, cây xoan; trồng cây thân cao (cây cau…) ở phía Nam của nhà để vừa làm đẹp cho nhà vừa để thoáng mát cho gió Nam thổi vào nhà khi mùa hè về cũng như không che ánh nắng chiếu vào nhà về mùa đông (trước cau sau chuối);

Mặt bằng hình chữ nhật thường, thường là nhà gỗ 3 gian hay 5 gian một trái hay 2 trái. 3 gian chính không ngăn thành buồng mà tạo thành một không gian lớn linh động trong sử dụng và thoáng mát; khi cần sẽ ngăn bằng những tấm bình phong mành gió, liếp, tấm…. Hai trà nhà dùng làm phòng ở của phụ nữ hoặc dành cho con cái mới lập gia đình chưa có điều kiện làm nhà riêng. (trong dân gian kiêng làm nhà 1 gian 2 gian hay 4 gian và có câu “Nhất gian khốn khổ nhị gian cùng, 3 gian tam phúc ngũ gian ngũ phúc”

Hàng hiên rộng trước nhà chính mang nhiều chức năng: Tiếp khách, ăn cơm, để lương thực ngày mùa, làm nghề phụ, làm không gian phục vụ cho việc làm hiếu hỷ, vui xuân trong trường hợp kết hợp với không gian trong nhà và sân…; Thường dùng thêm cửa để che nắng, che mưa vào nhà, tạo gió lùa vào nhà, quan sát ra bên ngoài khi có khách lạ vào nhà, phí đối diện là ngưỡng của khách khi vào nhà.

Phía Bắc của nhà thường là gian thờ cúng gia tiên nên không mở cửa sổ nhằm đảm bảo tính kín đáo và trang nghiêm. tường nhà thường xây dày nhằm tránh gió Bắc.

Mặt tường nhà phía trước, phía Nam ít xây tường ở 3 gian chính mà được làm cửa gỗ toàn bộ (cửa bức bàn) có thể mở ra hết để kết nối không gian hiên, sân, thậm chí cả vườn để tạo thành không gian liên tục phục vụ khi gia đình có công việc…

Mặt nhà gỗ Bắc bộ thường có chiều cao thấp, khoảng lọt sáng vào nhà ( từ dạ tàu xuống đến nền nhà ) là 1m9, hay 1m76, cột con cao khoảng 3m đến 3m2, cột cái cao khoảng 3m8 đến 4m5; cách cột bởi chân tảng đá; cột tròn theo kiểu thượng thu hạ thách; mái nhà thường có độ dốc là 68 đến 70 %

KTS. Nguyễn Huy Khiêm

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *